Lipsestraat
De straat begint in Tildonk-centrum en loopt in de richting van Leuven. Op het grondgebied van Herent wordt ze Tildonkse Steenweg genoemd. Ter hoogte van het ’t Groen Kasteel vloeit de Lipsebeek eronderdoor, waaraan de straat zijn naam lijkt te danken, ware het niet dat zowel de Popp-kaart (1850) als de Atlas van de Buurtwegen (1841) een gehucht ‘Lips’ lokaliseren precies op dat deel van de huidige Lipsestraat waar nu de Mortelstraat begint en wat verder de Vijfeikenstraat eindigt. Het gehucht Lips verdween tijdens de twintigste eeuw maar de straat bleef de naam dragen. Al wordt ze op de Popp-kaart (1850) ook Oude Voort Straet genoemd.
Historisch gezien is de Lipsestraat een onderdeel van de “Aloude baene van Loven op Lier” die via Herent, Tildonk, de Wespelaarse Dijk, Haacht, de Hansbrug, de Keerbergse heide en Putte beide steden verbond.
De Lipsebeek
Over de gelijknamige beek valt meer te vertellen. Tildonk is in tegenstelling tot Haacht niet rijk aan waterlopen. De Lipse is een beek die daar in het verleden veel indruk moet gemaakt hebben. Ze ontspringt nabij Veltem-Beisem, doorkruist het bos van Delle (“Bois de l’Enfer” op de Villaretkaart in 1745) en belandt aan de overzijde van de Mechelsesteenweg in Tildonk. In de achttiende en negentiende eeuw verleende ze daar haar naam aan het ‘Lipserveld’ (Popp), het ‘gehucht Lips’ (Atlas vd Buurtwegen), en de Lipsestraat.
Haar verdere traject kan ‘geaccidenteerd’ genoemd worden: eerst passeert ze de Vaart via twee ‘duikers’, vervolgens bevloeit ze het ’t Groen Kasteel (oorspronkelijk een motteburcht uit de veertiende eeuw), wat verder rekent ze af met de spoorlijn Mechelen-Leuven, om ter hoogte van de Vinkstraat zelfs een goed waarneembaar mini-valleitje uit te spoelen, waarna ze uiteindelijk op de grens van Haacht en Wespelaar uitmondt in de Leibeek.
De Lipse is een van de oudste beeknamen in onze streek. In 1266 wordt ze vermeld als de “Leepse” (een leep + isa hydroniem). ‘Leep’ betekent dan glad, moerassig.
Van Heelu beschrijft in zijn eigentijdse kroniek de Slag aan de Leepse te Tildonk in 1266. Een legertje Leuvenaars, die zich na de dood van hertog Hendrik III probeerden te verzetten tegen de benoeming van de volgende hertog, werd daar in de pan gehakt door een grote Mechelse militie opgetrommeld door de Berthouts om de rechtmatige erfgenaam te steunen. En zo werd Jan Primus (alias Gambrinus) in 1267 de nieuwe hertog van Brabant.
Met dank aan J.V. (voor HAGOK).
